Ne işe yarar?

Bir dissolüsyon/salım profilini (zamana karşı % salım) 16 kinetik modele fit eder, modelleri AIC'e göre sıralar ve seçilen modelin katsayılarıyla T25…T90 sürelerini verir. Amaç yalnızca en iyi uyan eğriyi bulmak değil, salım mekanizması hakkında savunulabilir bir yorum çıkarmaktır. Kuramsal arka plan, Türk literatüründeki ad karşılıkları ve kaynaklar için ayrıntılı rehbere bakın.

Veri girişi

• Zaman sütunu pozitif olmalı; birim serbesttir (dk, saat) ama tüm satırlarda aynı olmalı. t = 0, F = 0 noktası girilmez, varsayılır.
• Salım yüzde (0–100) olarak girilir. Kesir (0–1) girilirse uyarı çıkar; doyuma giden modeller %100 tavanını varsaydığı için sonuç anlamsız olur.
• Tekrarlar (Tekrar 1–6) girilirse ortalama ve standart sapma otomatik hesaplanır ve analiz ortalamayla yapılır. Elinizde yalnız ortalama varsa doğrudan Ortalama sütununa yazabilirsiniz.
• Profil zamanla azalıyorsa veri "kalan ilaç" formatında sayılır ve 100 − F ile salıma çevrilir; bu durum uyarı olarak bildirilir.
• %100'ü aşan değerler atılmaz, olduğu gibi kullanılır ve uyarı verilir.
• Excel/elektronik tablodan kopyala-yapıştır çalışır; ondalık ayracı virgül ya da nokta olabilir.

Seçenekler

• Geometri iki yerde kullanılır: Hopfenberg'de üstel n (slab 1, silindir 2, küre 3) fit edilmez, buradan alınır; Korsmeyer-Peppas'ta n'in mekanizma yorumu için Costa & Sousa Lobo Tablo 1'in geometriye özgü eşikleri (slab 0,50/1,00 · silindir 0,45/0,89 · küre 0,43/0,85) uygulanır. Hopfenberg slab ve küre seçiliyken sıralamaya girmez: slab'da Zero-order ile, kürede Hixson-Crowell ile aynı eğridir; aynı eğriyi iki ad altında sıralamak Akaike ağırlıklarını çarpıtır. Yarım küre (n = 1,5) ve üçgen (n = 4) Karasulu, Ertan & Köse (2000) önerisidir: Katzhendler denklemi HPMC teofilin tabletlerine uyarlanmıştır; bu geometrilerde Korsmeyer-Peppas n eşikleri için Costa & Sousa Lobo'da değer olmadığından slab eşikleri kullanılır.
• Tlag: gecikme süresi, tüm modellere eklenebilir; t < Tlag için F = 0. Negatif çıkması serbesttir ve genellikle "kesişim" anlamına gelir.
• F0: başlangıç patlaması (burst); yalnız tavansız modellerde (Zero-order, Higuchi, Korsmeyer-Peppas). Doyuma giden modellerde F0 yerine Fmax kullanılır.
• Fmax: eksik salım platosu; yalnız First-order ve Weibull'da. Logistic (Fmax) ve Gompertz (Fmax) zaten Fmax'ı denkleminde taşır.
• KP: tüm noktalar: varsayılan olarak Korsmeyer-Peppas yalnız F ≤ %60 bölgesine fit edilir (Costa & Sousa Lobo). Bu kutu işaretlenirse tüm profil kullanılır; n yorumu güvenilmez olabilir.

Sonuçları okuma

• Profil özeti (AUC, DE, MDT) hiçbir modele bağlı değildir; iki formülasyonu tek sayıyla karşılaştırmak için kullanılır.
• Sıralama AIC ile yapılır (küçük daha iyi); ham R² parametre sayısını cezalandırmadığı için karmaşık modelleri haksız yere öne çıkarır. Ağırlık, modelin en iyi olma göreli olasılığıdır; birbirine yakın ağırlıklar "veri bu modelleri ayırt edemiyor" demektir.
• Mekanizma analizi tablosundaki Korsmeyer-Peppas, farklı bir veri kümesi (F ≤ %60) kullandığı için AIC sıralamasına girmez. Sorusu farklıdır: "profili en iyi hangi model anlatır?" değil, "erken fazda mekanizma nedir?"
• Satıra tıklayınca o modelin eğrisi grafiğe çizilir; katsayılar, birimleri ve T25…T90 alt panelde görünür. Non Calc, hedefin eğri tarafından ulaşılamadığı (ör. Fmax < %75, ya da Makoid-Banakar tepesinin hedefin altında kalması) anlamına gelir.
• Uyarı bayrakları ciddiye alınmalı: Fmax > %100, gözlenen en yüksek salımın çok üstünde Fmax (plato gözlenmemiş), aralık dışı F0, n ≈ 0 ya da m ≈ 0 (dejenere güç yasası), serbestlik derecesi ≤ 1 ve "yakınsama başarısız" işaretleri, düşük SS'e rağmen o fit'in güvenilmez olduğunu söyler.

Ön şartlar

• En az 5–6 zaman noktası; 2–3 parametreli modellerde daha azı veriyi "ezberler". 3 noktadan azıyla analiz yapılmaz.
• Noktalar salımın yükselen bölümünü ve platoyu birlikte kapsamalı; yalnız plato noktaları hız sabitini belirleyemez.
• Tekrarlar aynı zaman noktasında alınmış bağımsız kaplardan gelmeli; aynı kabın tekrar okuması tekrar sayılmaz.
• Salım yüzdesi aynı etiket miktarına göre hesaplanmış olmalı; aksi halde plato %100'den sapar ve Fmax varyantı yanıltır.

Kısıtlar

• İki profili karşılaştırmak için değildir. Referans–test benzerliği için F1/F2 aracını kullanın.
• Ekstrapolasyon güvenilmez. T90 gibi süreler son ölçüm zamanının ötesindeyse eğrinin uzatılmasıdır; ölçülmemiş bölge hakkında iddia içerir.
• Tekrarların dağılımı modele girmez. Analiz ortalamayla yapılır; zaman noktaları arasındaki varyans farkı (heteroskedastisite) dikkate alınmaz (ağırlıklandırma arayüzde açık değildir).
• Formülasyona bağlıdır. Bir seride Weibull, diğerinde Higuchi en iyi çıkabilir; seriler arasında sabit bir model dayatmak için gerekçe gerekir.
• Regülatuvar kabul kriteri değildir. Farmakope ve kılavuz testlerinin (ör. f2 ≥ 50) yerine geçmez; formülasyon geliştirme ve mekanizma yorumu için bir araçtır.